Góra
Zamkowa znajduje się w
pobliżu wsi Szurpiły(nazwa pochodzi z bałtyjskiego, litewskie słowa: šiurpus - straszny i pilis - gród), która została założona przez
kamedułów wigierskich około 1685 roku. Aktualnie podobnie jak wiele innych jest wsią
letniskową. W okolicach można zaobserwować anomalie magnetyczne, które występują na
skutek złóż rudy żelaza. W okolicy znajduje się kilka malowniczych jezior, m.in.:
Kopane, Jeglóweczek, Jeglówek, Tchliczysko i Szurpiły. Oprócz góry
Zamkowej znajdują się
tu także 2 inne wzniesienia: góra
Kościelna i Góra
Cmentarna.
Początki osadnictwa na góra Zamkowa sięgają około V-II wieku przed naszą erą!
Wtedy to znajdowała się tu drewniana wioska otoczona palisadą. Między I a II wiekiem
miał miejsce wielki pożar, który zniszczył całą osadę. Kolejne podania wskazują na
fakt, iż w okresie od VI do XIII wieku istniał tutaj silny ośrodek jaćwieży(jeden z
największych w tym regionie). W skład grodu, który miał charakter warowni obronnej,
wchodziły: góra
Zamkowa, góra
Kościelna, Góra
Cmentarna, okoliczne
jeziora i osady nad jeziorami. Na Górze
Cmentarnej znajdowały
się groby Jaćwingów, a na Kościelnej świątynie. Gród był zabezpieczony wałami
obronnymi, podwójnm rzędem palisadowego muru wzmocnionego kamieniami, z drugiej strony
wykopem między Tchliczyskiem a Szurpiłami, jeziorami (Kopane, Jeglóweczek, Jeglówek,
Tchliczysko i Szurpiły), oraz systemem wież strażniczych (wyspy na jeziorach). Gród
ten egzystował do XIII wieku kiedy to Krzyżacy dokłonali zagłady plemienia
Jaćwingów. Po upadku Jaćwingów swój zamek mieli tutaj Litwini.
Góra
Zamkowa jest atrakcyjnym
punktem widokowym na południowo-zachodnią część Suwalskiego Parku Krajobrazowego.
Widać stąd wszystkie cztery jeziora znajdujące się w okolicy, przepiękne zielone
pagórki i lasy. Jest to wzniesienie w kształcie stożka o wysokości 228,1 m n.p.m.(45
metrów powyżej tafli jezior). Góra Zamkowa jest moreną czołową a góra
Kościelna i Góra
Cmentarna są kemami. Do
dziś zachowały się trzy pierścienie zmienych wałów obronnych.
U podnóża góra Zamkowej znajduje się olbrzymi głaz będący pomnikiem
przyrody, podobny leży u podnóża góry Cmentarnej. Oba mają obwody po 7 i 8 metrów. Z
tymi głazami związana jest legenda o pięknej Jegli i bogu wód Żaltisie. Była ona
córką bartnika i mieszkała nad brzegiem jeziora Szurpiłu gdzie często się kąpała.
Pewnego razu podczas kąpieli zauważył ją bóg jezior Żaltis. Bardzo mu sie spodobała
Jegla. Zamienił się w węża, oplótł i trzymał ją aż do momentu kiedy zdecydowała
się wyjść za niego. Żaltis zmienił ją w ten sposób aby mogła żyć pod wodą. Po
pewnym czasie Jegla się w nim zakochała i urodziła trójkę dzieci. Żyło im się
bardzo dobrze, lecz Jegla zaczynała tęsknić do swojej rodziny. Żaltis jednak nie
chciał jej wypuścić. Po długich namowach zdecydował się wypuścić żonę na pewien
czas. Jegla była z tego powodu bardzo szczęśliwa. Jednak w końcu nadszedł dzień
powrotu. Jej bracia nie chcieli się na to zgodzić. Wymusili na niej podanie tajnego
hasła dostępu do Żaltisa, wywabili go podstępem, zabili i poćwiartkowali na kawałki.
Jegna była bardzo rozpaczona. Widząć to litweski bóg Perkunas zamienił ją w
świerk(inaczej w suwalskiej gwarze: "jeglę") jej synów w jesion i
dąb, córkę w osikę, a braci w dwa głazy. Nazwa jeziora Jeglówek miała pochodzić od
Jegli.
