Kanał Mazurski
wraz z uzupełniającymi go budowlami to niewątpliwie jeden z najbardziej tajemniczych
obiektów, które możemy obejrzeć na Mazurach. Z historią jego powstania i
przeznaczenia wiążą się różne legendy, ale zacznijmy od faktów.
fot. e-Mazury.com.pl
Kanał Mazurski miał
zapewnić wodne połączenie Wielkich Jezior Mazurskich z Bałtykiem, poprzez rzekę
Pregoła. Miał służyć transportowi towarów (drewo, zboże, torf, węgiel, produkty
przemysłowe) oraz odprowadzeniu nadmiaru wody z jezior mazurskich.
fot. e-Mazury.com.pl
Projekt jego budowy
powstał w latach 1862-64 i przewidywał budowę 10 śluz oraz 2 jazów mających
zlikwidować różnicę poziomów wody wynoszącą 111,2m (Jezioro Mamry: 116,3m npm
-rzeka Łyna: 5,1m npm), co średnio dawało niewiele ponad 2m/1 km.
fot. e-Mazury.com.pl
W tym celu zaplanowano
utworzenie 10 stopni wodnych, mających niwelować różnice wysokości wynoszące od 5 do
17m. Kanał zaprojektowano tak, aby mogły w nim pływać statki o wyporności
nieprzekraczającej 240 ton. Poprowadzony został głównie w specjalnych nasypach lub
sztucznych wykopach, za wyjątkiem trzykilometrowego odcinka będącym jeziorem Rydzówka.
fot. e-Mazury.com.pl
Budowa została
rozpoczęta w 1911r , a następnie przerwana w 1914r wybuchem wojny. Prace wznowiono
dopiero 20 lat później, w 1934r i ponownie przerwała je wojna. Kanału nigdy już nie
dokończono, pomimo że budowa wykonana byłą w 90% i brakowało tylko drobnych prac
wykończeniowych przy niektórych śluzach.
fot. e-Mazury.com.pl
Przyczyną były względy
polityczne- nowo ustalona granica podzieliła kanał na dwie części. Jego całkowita
długość wynosi 51,5 km, z czego 22 km leżą po stronie polskiej (reszta to obszar
Obwodu Kaliningradzkiego).
Spośród 10 śluz, 5
znajduje się na terenie Polski. Są to:
- Leśniewo Górne
Jes to imponujących rozmiarów budowla hydrotechniczna. Jej komora ma glebokość 21 m,
szerokość 7,5 m, dlugość 46 m i spad 17,2 m. Ocenia się że została ukończona w
30%.
fot. e-Mazury.com.pl
W konstrukcji betonowie
nie zamontowano urządzeń technicznych. Nie zdążono też doprowadzić do niej kanału.
Na frontowej ścianie widać odcisk po niemieckim orle, który ponoć do dziś spoczywa w
wodzie napuszczonej do śluzy.
- Leśniewo Dolne
Śluza ta znajduje się niedaleko śluzy Leśniewo Górne i według planów miałą mieć
identyczną konstrukcję. Budowa została wykonana w zaledwie 15%, tak więc można
zobaczyć jedynie
- Guja
Śluza Guja została nie tylko wykończona w 100%, ale działa do dziś, regulując poziom
wody w jeziorze Rydzówka. Wysokość spiętrzania wody wynosi w przybliżeniu 10m. Jest
to śluza komorowo-dokowa.
- Bajory Wielkie
Powstały jedynie fundamenty tej śluzy.
- Bajory Małe
Pomimo niemałych rozmiarów, można napotkać na trudności w zlokalizowaniu tej śluzy w
lesie. Otacza ją gęsty zagajnik.
- Długopole
Jest to ostatnia śluza znajdująca się na terenie Polski.
Legenda głosi, że
Kanałem Mazurskim miały przepływać niemieckie łodzie podwodne, tzw U-Booty- w
Mamerkach miała powstać baza remontowa tych okrętów.
fot. e-Mazury.com.pl
Ta teoria jednak nie
znajduje potwierdzenia ani w źródlach historycznych, ani w wymiarach kanału, którego
głębokość gdzieniegdzie wynosi zaledwie 1,2m.
