Miasteczko to jest nazywane
"per³± Mazur" i le¿y w przesmyku pomiêdzy dwoma w±skimi jeziorami
rynnowymi: Miko³ajskim i Ta³ty. Pierwsze wzmianki o tej miejscowo¶ci dotycz± 1444
roku, kiedy by³a to jeszcze wie¶ rybacka. Prawa miejskie nada³ jej król Fryderyk
Wilhelm I w roku 1726. Tury¶ci zainteresowali siê ni± kilka lat po I wojnie i od
tego czasu Miko³ajki s± jednym z najpopularniejszych mazurskich
o¶rodków letniskowych. Zagl±da tu równie¿ ¿eglarzy, gdy¿ têdy przebiega
g³ówny szlak wodny z Rucianego-Nidy do Gi¿ycka i Rynu. Nie brakuje tu hoteli, restauracji, barów, kiosków z
pami±tkami ani sklepów ze srebrem i bursztynem. Przez ca³e lato odbywa siê tu wiele
imprez : sezon otwiera Festiwal Króla Sielaw*,s± te¿ "Szanty w Miko³ajkach" czyli Festiwal Piosenki ¯eglarskiej, oraz
wiele presti¿owych regat ¿eglarskich. Wszystko to sprawia, ¿e to niewielkie, bo
licz±ce ok.4000 mieszkañców miasteczko w lecie zamienia siê w wielkie, têtni±ce
¿yciem centrum turystyczne.
fot. e-Mazury.com.pl
LEGENDA O KRÓLU
SIELAW
* Król Sielaw to ogromna ryba w koronie, widniej±ca w
herbie miasta. Wed³ug legendy by³ to w³adca okolicznych wód.
fot. e-Mazury.com.pl
Burzliwe dzieje miasta wspomina
przekazywana od pokoleñ XVI-wieczna legenda:
... dawno, dawno temu wodami mazurskich
jezior w³ada³ Król
Sielaw - ogromna ryba w z³otej koronie
na g³owie, najsilniejszy i najsprytniejszy ze wszystkich stworzeñ wodnych. Gdy
rozpocz±³ siê nap³yw rzeszy osadników na te tereny, na jeziorach zaroi³o siê od
wielkich ³odzi rybackich, których sieci wyci±ga³y z toni ogromne ilo¶ci ryb. I wtedy
to bogowie pruscy wezwali do siebie Król
Sielaw i nakazali mu, aby zahamowa³
nienasycon± chciwo¶æ ludzi. Król wyp³yn±³ na jeziora i rozpocz±³ swoj± wojnê z
rybakami. Wywraca³ ³odzie, rozrywa³ sieci, a¿ przestraszeni rybacy zaprzestali
wyp³ywania na po³owy. Nasta³y ciê¿kie czasy dla mieszkañców Miko³ajek.
G³ód zacz±³ zagl±daæ do ich domów,
a wielu rybaków posz³o szukaæ zajêcia tam, gdzie nie siêga³a w³adza sielawowego
króla. Wtedy to ¿ona jednego z nich przypomnia³a sobie o starym , pruskim zwyczaju
sk³adania ofiar dla przeb³agania bogów. Gdy w ciemn± pochmurn± noc w g³êbi puszczy
z³o¿y³a ofiarê, na moment rozproszy³y siê chmury, a blask ksiê¿yca pad³ na
kamieñ ofiarny, gdzie b³ysnê³o ma³e ¿elazne kó³ko. Kobieta chwyci³a je, zanios³a
do domu i odda³a mê¿owi. M±¿, który poza rybactwem para³ siê tak¿e kowalstwem,
zabra³ siê zaraz do pracy . Przez d³ugie tygodnie w tajemnicy wykuwa³ w swojej ku¼ni
ogromna sieæ z ¿elaznych kó³.
fot. e-Mazury.com.pl
Gdy zakoñczy³ dzie³o, wraz z synami
wyp³yn± na jezioro i zarzuci³ sieæ. Po paru chwilach woda rozko³ysa³a siê, bia³e
bryzgi piany unios³y siê wko³o - w sieci szamota³a siê ogromna, srebrna ryba z
koron± na g³owie. Ludzkim g³osem poprosi³a rybaka, by darowa³ jej ¿ycie, a w zamian
za to sieci nape³ni± siê rybami, jak nigdy dot±d. Rybak zamocowa³ sieæ z Królem
Sielaw na mieli¼nie i wyruszy³ na
po³ów. Sieci rzeczywi¶cie nape³ni³y siê, a sprytny rybak przyp³yn±³ do Miko³ajek i sprzeda³ ca³y po³ów, otrzymuj±c za ka¿d± rybê srebrn±
monetê.. Nastêpnego dnia zrobi³ to samo. Wieczorem rozochocony, z mieszkiem pe³nym
monet, poszed³ do karczmy, gdzie przy piwie rozwi±za³ mu siê jêzyk i wyjawi³ swoj±
tajemnicê...
Nazajutrz, gdy tylko wzesz³o s³oñce na
jezioro wyp³ynê³y wszystkie miko³ajskie ³odzie i skierowa³y siê na ¦niardwy. Tam
rybacy znale¼li mieliznê, a na niej Króla
Sielaw. Przyci±gnêli go do Miko³ajek i zaczêli siê zastanawiaæ, co zrobiæ ze
zdobycz±. Wówczas Król odezwa³ siê ponownie ludzkim g³osem, prosz±c ich o darowanie
¿ycia i obiecuj±c ju¿ na zawsze obfite po³owy w swoim królestwie. Rybacy po naradzie postanowili darowaæ ¿ycie w³adcy jezior, ale aby
mieæ go zawsze na oku, przytwierdzili go ¿elaznym ³añcuchem do przês³a mostu...
fot. e-Mazury.com.pl
HISTORIA
Tu gdzie dzi¶ le¿± Miko³ajki w najdawniejszych, staropruskich czasach istnia³a
osada, której mieszkañcy trudnili siê rybactwem, tkactwem, wyrêbem i sp³awianiem
drzew. Pierwsza notatka o Miko³ajkach pojawi³a siê na kartach historii w 1444 roku.
Wtedy to Wielki Mistrz Zakonu Krzy¿ackiego, Konrad von Erlichshausen, nada³ nobilowi
Wawrzyñcowi Prusowi ziemie po³o¿one obok wsi ko¶cielnej Miko³ajki.
Jej nazwa pochodzi od ¦w. Miko³aja, patrona kaplicy usytuowanej na
wzgórzu wiatracznym.
¦w. Miko³aj by³ wed³ug legend
opiekunem ¿eglarzy i przej¶æ wodnych. Jego imiê na sta³e wpisa³o siê w nazwê
najpierw skromnej mazurskiej wsi, a od 1726 roku - miasta nosz±cego do dzisiaj miano Miko³ajek. Nazwa wsi zmienia³a siê, ale stale w ró¿nych
wersjach zachowywa³a imiê patrona (St. Nicolas, Nicolaus, Nicelsdorf, Niclausdorf,
Nikolaiken).
fot. e-Mazury.com.pl
LOKALIZACJA
Kiedy po raz pierwszy w starych dokumentach
wspomniano o Miko³ajkach, wie¶ obejmowa³a
obszar zajmowany przez dzisiejszy ko¶ció³ ewangelicki, tereny obecnej ulicy 3 Maja oraz
Rynku (Placu Wolno¶ci). W rejonie Dybowa istnia³a niewielka wie¶ Koniec, za któr±
rozci±ga³y siê jedynie bagna i jezioro. Po drugiej stronie le¿a³a wie¶ Koz³owo, a
komunikacja miêdzy ni± a Miko³ajkami utrzymywana by³± za pomoc± ³odzi. Dopiero w 1516
roku pierwszy drewniany most po³±czy³ dwa brzegi jeziora. Most ten wzniesiono w
miejscu, gdzie dzisiaj na wysokim pylonie zawieszona jest k³adka dla pieszych.
fot. e-Mazury.com.pl
KRÓTKO O MIE¦CIE
Centrum miasta skupia siê
przy wschodnim brzegu Jeziora Miko³ajskiego. Przy Placu Ko¶cielnym znajduje siê
piêkny, klasycystyczny, XIX wieczny ko¶ció³ ewangelicki z wysok± wie¿± zegarow±. W
jego wnêtrzu mo¿emy podziwiaæ kasetonowe sklepienie, drewniane empory i umieszczone nad
wej¶ciem organy. Ponadto, po obu stronach prezbiterium zawieszone s± dwa cenne portrety
miejscowych pastorów.
fot. e-Mazury.com.pl
Rolê rynku pe³ni Plac
Wolno¶ci , po ¶rodku którego znajduje siê fontanna z postaci± Króla Sielaw.
Wokó³ rynku stoj± ozdobne, eklektyczne kamieniczki a najwiêksz± atrakcjê stanowi
dawny ratusz (obecnie hotel Mazur).G³ówna i zarazem naj³adniejsza uliczka w Miko³ajkach to ulica Kajki. Otoczona jest starymi,
parterowymi domkami i biegnie równolegle do brzegów jeziora Miko³ajskiego. Stoi przy
niej skromny, neogotycki ko¶ció³ katolicki, zbudowany z czerwonej ceg³y w 1910 r.
Bêd±c w Miko³ajkach, koniecznie trzeba przespacerowaæ siê
malownicz± promenad± , biegn±c± wzd³u¿ przystani jachtowej, przy brzegu
Jeziora Miko³ajskiego. Mo¿emy stamt±d podziwiaæ przep³ywaj±ce ¿aglówki, lub
zje¶æ smaczn± rybê w jednej z wielu przybrze¿nych sma¿alni.
Uwa¿ny obserwator przyrody wypatrzy
rzadkie, interesuj±ce gatunki ro¶lin, pochodz±ce czêsto z ró¿nych obszarów
klimatycznych. Do najciekawszych nale¿±: gatunki arktyczne: ja³owiec halny i turzyca patagoñska; gatunki pó³nocne: pochodz±cych z tajgi syberyjskiej i pó³nocnej Skandynawii:
wierzba lapoñska i borówkolistna, brzoza niska, bagno zwyczajne, turzyca kulista i
¿ycicowa oraz grzybieñ pó³nocny; gatunki ¶rodkowoeuropejskie: grab zwyczajny, d±b, wi±z górski, lipa
drobnolistna, klon, jesion wynios³y, cis pospolity, buk zwyczajny, sasanka wiosenna,
arnika górska, grzybieñ bia³y, i in.; gatunki ciep³olubne: go¼dzik piaskowy, zawilec wielkokwiatowy, spacerata
piaskowa, szczodrzeniec rozes³any gatunki po³udniowo-syberyjskie: lepnica zielonawa, kuklik sztywny, koniczyna
³ubinowata, dzwonecznik wonny.
Lasy
Lasy na obszarze gminy Miko³ajki, to g³ównie zwarty kompleks Puszczy Piskiej rozci±gaj±cy siê
od po³udniowego skraju miasta, wzd³u¿ zachodniego brzegu jeziora Miko³ajskiego, przez
otoczenie jeziora Be³dany do po³udniowych brzegów ¦niardw. Amatorzy grzybobrania i
jagód na pewno nie bêd± siê nudziæ.
Po³o¿ony w Puszczy
Piskiej na terenie Mazurskiego Parku Krajobrazowego. Mo¿na tam zobaczyæ zwierzêta
wystêpuj±ce w mazurskiej kniei (jelenie, sarny, ³osie, wilki, bobry, ¿urawie) oraz
inne, rzadko wystêpuj±ce. Bilety od 3 do 10 z³. - Dojazd z Miko³ajek: w kierunku Ukty (i
Rucianego Nidy), po oko³o 10 km, za wsi± Bobrówko nale¿y skrêciæ w prawo w drogê
le¶n±. Przy zje¼dzie tablica informacyjna.
Stacja Badawcza PAN w
Popielnie
W stacji prowadzone
s± badania m.in. nad dziko ¿yj±cym tarpanem, jeleniem i bobrem. Mo¿liwo¶æ zwiedzenia
muzeum stacji (nale¿y umówiæ siê telefonicznie tel. 087 423 15 19). Czê¶æ stada
tarpanów ¿yje na wolno¶ci w lesie na pó³wyspie. - Dojazd z Miko³ajek: drog± gruntow± przez las do promu (5 km) przez J.Be³dany do
Wierzby, a nastêpnie prosto w kierunku Popielna (2 km).
Stacja Badawcza
Instytutu Parazytologii PAN w Kosewie (Ferma Jeleniowatych)
Placówka prowadzi badania nad
zwierzêtami jeleniowatymi. Na terenie fermy mo¿na zobaczyæ: jelenie szlachetne,
daniele, muflony, sarny, koniki polskie, koniki Przewalskiego oraz egzotyczne jelenie
milu.
- Dojazd
z Miko³ajek: w miejscowo¶ci Kosewo skrêciæ w lewo
na Bobrówko, nastêpnie w miejscowo¶ci Kosewo Górne jeszcze raz w lewo (tablica
kierunkowa) - dojazd ok. 20 km.
Rezerwat na Jeziorze
£uknajno
Rezerwat "Jezioro £uknajno" -
objête ochron± ju¿ od 24.07.1937 r.; po wojnie w 1947 r. uznano £uknajno za rezerwat
ornitologiczny. W 1977 r. w³±czono rezerwat do miêdzynarodowej sieci rezerwatów
biosfery pod egid± UNESCO. Rok pó¼niej uznano wa¿nym obszarem wodno-b³otnym na
¶wiecie dla ¿ycia i rozrodu ptaków wodnych w ramach konwencji RAMSAR. Rezerwat ten o
pow. 709,97 ha po³o¿ony jest 5 km na wschód od Miko³ajek.
Ptaki rezerwatu to gatunki lêgowe oraz zatrzymuj±ce siê na przelotach i zimowaniu.
£uknajno jest najwiêkszym skupiskiem ³abêdzia niemego w Polsce, licz±cego w okresie
przelotów do 2.500 ptaków.
Licznie wystêpuj± tu ³yski, perkozy: dwuczube, rdzawoszyje, zauszniki i perkozki,
kaczki krzy¿ówki i rzadkie w Polsce he³miatki. W przybrze¿nych szuwarach i
trzcinowiskach wystêpuj±: wodnik, kokoszka wodna, kureczka nakrapiana, z czapli: b±k
b±czek i czapla siwa. Do rzadkich gatunków gnie¿d¿±cych siê w trzcinach nale¿y
w±satka. Nad jeziorem zobaczyæ mo¿na poluj±ce bieliki, rybo³owy i kanie rdzawe. Z
ssaków na uwagê zas³uguj± rzêsorek rzeczek, karczownik ziemnowodny, norka
amerykañska, jenot, dzik oraz przechodni ³o¶.
UWAGA: poruszanie
siê w rezerwacie jest dozwolone wy³±cznie po wyznaczonej trasie. Wycieczki grupowe
mog± zwiedzaæ rezerwat za zgod± dyrektora Parku.
- Doj¶cie
z Miko³ajek: prosto ul. £abêdzia przechodz±c± w
drogê gruntow± do kana³u ³±cz±cego jezioro £uknajno z jeziorem ¦niardwy; Trasa
liczy oko³o 5 km.
Prom na Wierzbê
Prom samochodowo-pasa¿erski kursuje
przez Jezioro Be³dany od maja przez ca³y sezon, w dni powszednie od 7.00 do 17.00, w
niedziele od 8.00 do 14.30). Przeprawa jest bezp³atna.
ZABYTKI
Miko³ajki
Kaplica ewangelicka (obecny ko¶ció³ parafialny rzymskokatolicki) z 1910
r., zespó³ ko¶cio³a ewangelickiego (ko¶ció³, kostnica, plebania - XIX w.), kaplica
cmentarna XIX w, domy mieszkalne przy ulicach: Kajki, Kolejowej, Mr±gowskiej, Okrê¿nej,
Placu Wolno¶ci, Kowalskiej, Placu Ko¶cielnym, gazownia, dworzec kolejowy, zespó³
m³ynowo-magazynowy, stara szko³a, umocnienia mostu kolejowego i obecnego pieszego,
cmentarz ewangelicki, cmentarz ¿ydowski.
Nowe Nadawki
zespó³ folwarczny pocz. XX w., park XIX w., cmentarz ewangelicki XIX w.
Baranowo
zespó³ ko¶cio³a ewangelickiego - obecnie parafialnego
rzymskokatolickiego (ko¶ció³ i plebania) z 1907 r., zespó³ dworsko-parkowy z XIX w.
(dwór, oficyna, spichlerz, gorzelnia, obora, park), budynki dawnej szko³y i dworca
kolejowego, cmentarze ewangelickie.
Nowe Sady
zespó³ dworsko-parkowy (dwór, oficyna, obory, stajnia, park) XIX / XX
w., cmentarz ewangelicki XIX w.
Cudnochy
budynki mieszkalny i gospodarczy (pocz. XX w.),
cmentarze ewangelickie (2) XIX w.
Olszewo
budynki mieszkalne oraz szko³a, mleczarnia, dworzec kolejowy, zespó³
dworsko-parkowy (dwór, obory, park) pocz. XX w., cmentarze ewangelickie XIX w. (5)
Dybowo
zespó³ dworsko-parkowy (dwór, stajnia, oficyna, stodo³a, park) XIX w.,
cmentarze ewangelickie XIX w.
Osa
pozosta³o¶ci zespo³u dworsko-ogrodowego (ruiny siedliska, park)
XIX/XXw., cmentarz ewangelicki XIX w.
Górk³o
budynki mieszkalne pocz. XX w., cmentarz ewangelicki XIX w., stanowisko
archeologiczne osady wielokulturowej ze ¶ladami m.in. z okresu rzymskiego.
Prawdowo
cmentarz ewangelicki XIX w.
Inulec
budynki mieszkalne, cmentarz ewangelicki XIX w.
Pszczó³ki
zespó³ folwarczny (obory, stodo³a, park) XIX / XX w., cmentarz
ewangelicki XIX w.
Jora Ma³a
cmentarz ewangelicki XIX w.
Sady
cmentarz ewangelicki XIX w.
Jora Wielka
budynki mieszkalne i gospodarskie, cmentarze ewangelickie XIX w. (5)
Stare Ta³ty
zespó³ dworsko-parkowy (pozosta³o¶ci dworu, obora, stodo³a, park) XIX
/ XX w., cmentarz ewangelicki XIX w.
Klon
cmentarz ewangelicki XIX w.
Stawek
zespó³ dworsko-parkowy (dwór, obora, chlew, stodo³a, park) XIX / XX w.
Lelek
zespó³ dworsko-parkowy XIX / XX w. (dwór, stajnia, obora, park),
cmentarz ewangelicki XIX w.
¦mietki
pozosta³o¶ci zespo³u dworskiego (oficyna, ku¼nia, obora, park) XIX /
XX w., aleja dojazdowa, cmentarz ewangelicki XIX w.
Lisunie
zabudowania s³u¿by le¶nej pocz. XX w., le¶niczówka, cmentarz
ewangelicki XIX w.
Ta³ty
budynki mieszkalne, cmentarz ewangelicki XIX w.
Lubiewo
budynki mieszkalne pocz. XX w., cmentarz ewangelicki XIX w.
Urwita³t
pozosta³o¶ci zespo³u dworskiego (dwór, park) XIX / XX w, cmentarz
ewangelicki XIX w.
£uknajno
zespó³ dworski XIX / XX w. (dwór, obora, chlew), cmentarz ewangelicki
XIX w.
Weso³owo
cmentarz ewangelicki XIX w.
Mateuszek
zespó³ dworsko-parkowy (dwór, stajnia, obora, stodo³a) XIX / XX w.
Wo¼nice
zespó³ dworsko-parkowy (dwór, spichlerz, magazyn, park) XIX / XX w.,
budynki mieszkalne, pomnik poleg³ych mieszkañców w czasie I wojny ¶wiatowej, cmentarz
ewangelicki XIX w.
Ma³oszyce
pozosta³o¶ci zespo³u folwarcznego z pocz. XX w.
Wo¼nice Niskie
park dworski XIX w., cmentarz ewangelicki XIX w.
Nadawki
pozosta³o¶ci zespo³u dworskiego XIX / XX w., cmentarz ewangelicki XIX
w.
GMINA MIKO£AJKI
Gmina
Miko³ajki - po³o¿ona w sercu Mazur - Krainie Wielkich Jezior zajmuje
powierzchniê 256,4 km2 . Ponad po³owa to lasy i jeziora. Znaczna czê¶æ
znajduje siê w obrêbie Mazurskiego Parku Krajobrazowego. Gminê zamieszkuje ³±cznie
prawie 9000 mieszkañców.
Walory przyrodnicze, krajobrazowe,
mo¿liwo¶ci wypoczynkowe oraz ci±gle rozwijaj±ca siê infrastruktura turystyczna
sprawiaj± , ¿e Gmina Miko³ajki ciesz± siê du¿ym powodzeniem i uznaniem w¶ród
turystów z kraju i zagranicy.