Miasteczko to jest nazywane
"perłą Mazur" i leży w przesmyku pomiędzy dwoma wąskimi jeziorami
rynnowymi: Mikołajskim i Tałty. Pierwsze wzmianki o tej miejscowości dotyczą 1444
roku, kiedy była to jeszcze wieś rybacka. Prawa miejskie nadał jej król Fryderyk
Wilhelm I w roku 1726. Turyści zainteresowali się nią kilka lat po I wojnie i od
tego czasu Mikołajki są jednym z najpopularniejszych mazurskich
ośrodków letniskowych. Zagląda tu również żeglarzy, gdyż tędy przebiega
główny szlak wodny z Rucianego-Nidy do Giżycka i Rynu. Nie brakuje tu hoteli, restauracji, barów, kiosków z
pamiątkami ani sklepów ze srebrem i bursztynem. Przez całe lato odbywa się tu wiele
imprez : sezon otwiera Festiwal Króla Sielaw*,są też "Szanty w Mikołajkach" czyli Festiwal Piosenki Żeglarskiej, oraz
wiele prestiżowych regat żeglarskich. Wszystko to sprawia, że to niewielkie, bo
liczące ok.4000 mieszkańców miasteczko w lecie zamienia się w wielkie, tętniące
życiem centrum turystyczne.
fot. e-Mazury.com.pl
LEGENDA O KRÓLU
SIELAW
* Król Sielaw to ogromna ryba w koronie, widniejąca w
herbie miasta. Według legendy był to władca okolicznych wód.
fot. e-Mazury.com.pl
Burzliwe dzieje miasta wspomina
przekazywana od pokoleń XVI-wieczna legenda:
... dawno, dawno temu wodami mazurskich
jezior władał Król
Sielaw - ogromna ryba w złotej koronie
na głowie, najsilniejszy i najsprytniejszy ze wszystkich stworzeń wodnych. Gdy
rozpoczął się napływ rzeszy osadników na te tereny, na jeziorach zaroiło się od
wielkich łodzi rybackich, których sieci wyciągały z toni ogromne ilości ryb. I wtedy
to bogowie pruscy wezwali do siebie Król
Sielaw i nakazali mu, aby zahamował
nienasyconą chciwość ludzi. Król wypłynął na jeziora i rozpoczął swoją wojnę z
rybakami. Wywracał łodzie, rozrywał sieci, aż przestraszeni rybacy zaprzestali
wypływania na połowy. Nastały ciężkie czasy dla mieszkańców Mikołajek.
Głód zaczął zaglądać do ich domów,
a wielu rybaków poszło szukać zajęcia tam, gdzie nie sięgała władza sielawowego
króla. Wtedy to żona jednego z nich przypomniała sobie o starym , pruskim zwyczaju
składania ofiar dla przebłagania bogów. Gdy w ciemną pochmurną noc w głębi puszczy
złożyła ofiarę, na moment rozproszyły się chmury, a blask księżyca padł na
kamień ofiarny, gdzie błysnęło małe żelazne kółko. Kobieta chwyciła je, zaniosła
do domu i oddała mężowi. Mąż, który poza rybactwem parał się także kowalstwem,
zabrał się zaraz do pracy . Przez długie tygodnie w tajemnicy wykuwał w swojej kuźni
ogromna sieć z żelaznych kół.
fot. e-Mazury.com.pl
Gdy zakończył dzieło, wraz z synami
wypłyną na jezioro i zarzucił sieć. Po paru chwilach woda rozkołysała się, białe
bryzgi piany uniosły się wkoło - w sieci szamotała się ogromna, srebrna ryba z
koroną na głowie. Ludzkim głosem poprosiła rybaka, by darował jej życie, a w zamian
za to sieci napełnią się rybami, jak nigdy dotąd. Rybak zamocował sieć z Królem
Sielaw na mieliźnie i wyruszył na
połów. Sieci rzeczywiście napełniły się, a sprytny rybak przypłynął do Mikołajek i sprzedał cały połów, otrzymując za każdą rybę srebrną
monetę.. Następnego dnia zrobił to samo. Wieczorem rozochocony, z mieszkiem pełnym
monet, poszedł do karczmy, gdzie przy piwie rozwiązał mu się język i wyjawił swoją
tajemnicę...
Nazajutrz, gdy tylko wzeszło słońce na
jezioro wypłynęły wszystkie mikołajskie łodzie i skierowały się na Śniardwy. Tam
rybacy znaleźli mieliznę, a na niej Króla
Sielaw. Przyciągnęli go do Mikołajek i zaczęli się zastanawiać, co zrobić ze
zdobyczą. Wówczas Król odezwał się ponownie ludzkim głosem, prosząc ich o darowanie
życia i obiecując już na zawsze obfite połowy w swoim królestwie. Rybacy po naradzie postanowili darować życie władcy jezior, ale aby
mieć go zawsze na oku, przytwierdzili go żelaznym łańcuchem do przęsła mostu...
fot. e-Mazury.com.pl
HISTORIA
Tu gdzie dziś leżą Mikołajki w najdawniejszych, staropruskich czasach istniała
osada, której mieszkańcy trudnili się rybactwem, tkactwem, wyrębem i spławianiem
drzew. Pierwsza notatka o Mikołajkach pojawiła się na kartach historii w 1444 roku.
Wtedy to Wielki Mistrz Zakonu Krzyżackiego, Konrad von Erlichshausen, nadał nobilowi
Wawrzyńcowi Prusowi ziemie położone obok wsi kościelnej Mikołajki.
Jej nazwa pochodzi od Św. Mikołaja, patrona kaplicy usytuowanej na
wzgórzu wiatracznym.
Św. Mikołaj był według legend
opiekunem żeglarzy i przejść wodnych. Jego imię na stałe wpisało się w nazwę
najpierw skromnej mazurskiej wsi, a od 1726 roku - miasta noszącego do dzisiaj miano Mikołajek. Nazwa wsi zmieniała się, ale stale w różnych
wersjach zachowywała imię patrona (St. Nicolas, Nicolaus, Nicelsdorf, Niclausdorf,
Nikolaiken).
fot. e-Mazury.com.pl
LOKALIZACJA
Kiedy po raz pierwszy w starych dokumentach
wspomniano o Mikołajkach, wieś obejmowała
obszar zajmowany przez dzisiejszy kościół ewangelicki, tereny obecnej ulicy 3 Maja oraz
Rynku (Placu Wolności). W rejonie Dybowa istniała niewielka wieś Koniec, za którą
rozciągały się jedynie bagna i jezioro. Po drugiej stronie leżała wieś Kozłowo, a
komunikacja między nią a Mikołajkami utrzymywana byłą za pomocą łodzi. Dopiero w 1516
roku pierwszy drewniany most połączył dwa brzegi jeziora. Most ten wzniesiono w
miejscu, gdzie dzisiaj na wysokim pylonie zawieszona jest kładka dla pieszych.
fot. e-Mazury.com.pl
KRÓTKO O MIEŚCIE
Centrum miasta skupia się
przy wschodnim brzegu Jeziora Mikołajskiego. Przy Placu Kościelnym znajduje się
piękny, klasycystyczny, XIX wieczny kościół ewangelicki z wysoką wieżą zegarową. W
jego wnętrzu możemy podziwiać kasetonowe sklepienie, drewniane empory i umieszczone nad
wejściem organy. Ponadto, po obu stronach prezbiterium zawieszone są dwa cenne portrety
miejscowych pastorów.
fot. e-Mazury.com.pl
Rolę rynku pełni Plac
Wolności , po środku którego znajduje się fontanna z postacią Króla Sielaw.
Wokół rynku stoją ozdobne, eklektyczne kamieniczki a największą atrakcję stanowi
dawny ratusz (obecnie hotel Mazur).Główna i zarazem najładniejsza uliczka w Mikołajkach to ulica Kajki. Otoczona jest starymi,
parterowymi domkami i biegnie równolegle do brzegów jeziora Mikołajskiego. Stoi przy
niej skromny, neogotycki kościół katolicki, zbudowany z czerwonej cegły w 1910 r.
Będąc w Mikołajkach, koniecznie trzeba przespacerować się
malowniczą promenadą , biegnącą wzdłuż przystani jachtowej, przy brzegu
Jeziora Mikołajskiego. Możemy stamtąd podziwiać przepływające żaglówki, lub
zjeść smaczną rybę w jednej z wielu przybrzeżnych smażalni.
Uważny obserwator przyrody wypatrzy
rzadkie, interesujące gatunki roślin, pochodzące często z różnych obszarów
klimatycznych. Do najciekawszych należą: gatunki arktyczne: jałowiec halny i turzyca patagońska; gatunki północne: pochodzących z tajgi syberyjskiej i północnej Skandynawii:
wierzba lapońska i borówkolistna, brzoza niska, bagno zwyczajne, turzyca kulista i
życicowa oraz grzybień północny; gatunki środkowoeuropejskie: grab zwyczajny, dąb, wiąz górski, lipa
drobnolistna, klon, jesion wyniosły, cis pospolity, buk zwyczajny, sasanka wiosenna,
arnika górska, grzybień biały, i in.; gatunki ciepłolubne: goździk piaskowy, zawilec wielkokwiatowy, spacerata
piaskowa, szczodrzeniec rozesłany gatunki południowo-syberyjskie: lepnica zielonawa, kuklik sztywny, koniczyna
łubinowata, dzwonecznik wonny.
Lasy
Lasy na obszarze gminy Mikołajki, to głównie zwarty kompleks Puszczy Piskiej rozciągający się
od południowego skraju miasta, wzdłuż zachodniego brzegu jeziora Mikołajskiego, przez
otoczenie jeziora Bełdany do południowych brzegów Śniardw. Amatorzy grzybobrania i
jagód na pewno nie będą się nudzić.
Położony w Puszczy
Piskiej na terenie Mazurskiego Parku Krajobrazowego. Można tam zobaczyć zwierzęta
występujące w mazurskiej kniei (jelenie, sarny, łosie, wilki, bobry, żurawie) oraz
inne, rzadko występujące. Bilety od 3 do 10 zł. - Dojazd z Mikołajek: w kierunku Ukty (i
Rucianego Nidy), po około 10 km, za wsią Bobrówko należy skręcić w prawo w drogę
leśną. Przy zjeździe tablica informacyjna.
Stacja Badawcza PAN w
Popielnie
W stacji prowadzone
są badania m.in. nad dziko żyjącym tarpanem, jeleniem i bobrem. Możliwość zwiedzenia
muzeum stacji (należy umówić się telefonicznie tel. 087 423 15 19). Część stada
tarpanów żyje na wolności w lesie na półwyspie. - Dojazd z Mikołajek: drogą gruntową przez las do promu (5 km) przez J.Bełdany do
Wierzby, a następnie prosto w kierunku Popielna (2 km).
Stacja Badawcza
Instytutu Parazytologii PAN w Kosewie (Ferma Jeleniowatych)
Placówka prowadzi badania nad
zwierzętami jeleniowatymi. Na terenie fermy można zobaczyć: jelenie szlachetne,
daniele, muflony, sarny, koniki polskie, koniki Przewalskiego oraz egzotyczne jelenie
milu.
- Dojazd
z Mikołajek: w miejscowości Kosewo skręcić w lewo
na Bobrówko, następnie w miejscowości Kosewo Górne jeszcze raz w lewo (tablica
kierunkowa) - dojazd ok. 20 km.
Rezerwat na Jeziorze
Łuknajno
Rezerwat "Jezioro Łuknajno" -
objęte ochroną już od 24.07.1937 r.; po wojnie w 1947 r. uznano Łuknajno za rezerwat
ornitologiczny. W 1977 r. włączono rezerwat do międzynarodowej sieci rezerwatów
biosfery pod egidą UNESCO. Rok później uznano ważnym obszarem wodno-błotnym na
świecie dla życia i rozrodu ptaków wodnych w ramach konwencji RAMSAR. Rezerwat ten o
pow. 709,97 ha położony jest 5 km na wschód od Mikołajek.
Ptaki rezerwatu to gatunki lęgowe oraz zatrzymujące się na przelotach i zimowaniu.
Łuknajno jest największym skupiskiem łabędzia niemego w Polsce, liczącego w okresie
przelotów do 2.500 ptaków.
Licznie występują tu łyski, perkozy: dwuczube, rdzawoszyje, zauszniki i perkozki,
kaczki krzyżówki i rzadkie w Polsce hełmiatki. W przybrzeżnych szuwarach i
trzcinowiskach występują: wodnik, kokoszka wodna, kureczka nakrapiana, z czapli: bąk
bączek i czapla siwa. Do rzadkich gatunków gnieżdżących się w trzcinach należy
wąsatka. Nad jeziorem zobaczyć można polujące bieliki, rybołowy i kanie rdzawe. Z
ssaków na uwagę zasługują rzęsorek rzeczek, karczownik ziemnowodny, norka
amerykańska, jenot, dzik oraz przechodni łoś.
UWAGA: poruszanie
się w rezerwacie jest dozwolone wyłącznie po wyznaczonej trasie. Wycieczki grupowe
mogą zwiedzać rezerwat za zgodą dyrektora Parku.
- Dojście
z Mikołajek: prosto ul. Łabędzia przechodzącą w
drogę gruntową do kanału łączącego jezioro Łuknajno z jeziorem Śniardwy; Trasa
liczy około 5 km.
Prom na Wierzbę
Prom samochodowo-pasażerski kursuje
przez Jezioro Bełdany od maja przez cały sezon, w dni powszednie od 7.00 do 17.00, w
niedziele od 8.00 do 14.30). Przeprawa jest bezpłatna.
ZABYTKI
Mikołajki
Kaplica ewangelicka (obecny kościół parafialny rzymskokatolicki) z 1910
r., zespół kościoła ewangelickiego (kościół, kostnica, plebania - XIX w.), kaplica
cmentarna XIX w, domy mieszkalne przy ulicach: Kajki, Kolejowej, Mrągowskiej, Okrężnej,
Placu Wolności, Kowalskiej, Placu Kościelnym, gazownia, dworzec kolejowy, zespół
młynowo-magazynowy, stara szkoła, umocnienia mostu kolejowego i obecnego pieszego,
cmentarz ewangelicki, cmentarz żydowski.
Nowe Nadawki
zespół folwarczny pocz. XX w., park XIX w., cmentarz ewangelicki XIX w.
Baranowo
zespół kościoła ewangelickiego - obecnie parafialnego
rzymskokatolickiego (kościół i plebania) z 1907 r., zespół dworsko-parkowy z XIX w.
(dwór, oficyna, spichlerz, gorzelnia, obora, park), budynki dawnej szkoły i dworca
kolejowego, cmentarze ewangelickie.
Nowe Sady
zespół dworsko-parkowy (dwór, oficyna, obory, stajnia, park) XIX / XX
w., cmentarz ewangelicki XIX w.
Cudnochy
budynki mieszkalny i gospodarczy (pocz. XX w.),
cmentarze ewangelickie (2) XIX w.
Olszewo
budynki mieszkalne oraz szkoła, mleczarnia, dworzec kolejowy, zespół
dworsko-parkowy (dwór, obory, park) pocz. XX w., cmentarze ewangelickie XIX w. (5)
Dybowo
zespół dworsko-parkowy (dwór, stajnia, oficyna, stodoła, park) XIX w.,
cmentarze ewangelickie XIX w.
Osa
pozostałości zespołu dworsko-ogrodowego (ruiny siedliska, park)
XIX/XXw., cmentarz ewangelicki XIX w.
Górkło
budynki mieszkalne pocz. XX w., cmentarz ewangelicki XIX w., stanowisko
archeologiczne osady wielokulturowej ze śladami m.in. z okresu rzymskiego.
Prawdowo
cmentarz ewangelicki XIX w.
Inulec
budynki mieszkalne, cmentarz ewangelicki XIX w.
Pszczółki
zespół folwarczny (obory, stodoła, park) XIX / XX w., cmentarz
ewangelicki XIX w.
Jora Mała
cmentarz ewangelicki XIX w.
Sady
cmentarz ewangelicki XIX w.
Jora Wielka
budynki mieszkalne i gospodarskie, cmentarze ewangelickie XIX w. (5)
Stare Tałty
zespół dworsko-parkowy (pozostałości dworu, obora, stodoła, park) XIX
/ XX w., cmentarz ewangelicki XIX w.
Klon
cmentarz ewangelicki XIX w.
Stawek
zespół dworsko-parkowy (dwór, obora, chlew, stodoła, park) XIX / XX w.
Lelek
zespół dworsko-parkowy XIX / XX w. (dwór, stajnia, obora, park),
cmentarz ewangelicki XIX w.
Śmietki
pozostałości zespołu dworskiego (oficyna, kuźnia, obora, park) XIX /
XX w., aleja dojazdowa, cmentarz ewangelicki XIX w.
Lisunie
zabudowania służby leśnej pocz. XX w., leśniczówka, cmentarz
ewangelicki XIX w.
Tałty
budynki mieszkalne, cmentarz ewangelicki XIX w.
Lubiewo
budynki mieszkalne pocz. XX w., cmentarz ewangelicki XIX w.
Urwitałt
pozostałości zespołu dworskiego (dwór, park) XIX / XX w, cmentarz
ewangelicki XIX w.
Łuknajno
zespół dworski XIX / XX w. (dwór, obora, chlew), cmentarz ewangelicki
XIX w.
Wesołowo
cmentarz ewangelicki XIX w.
Mateuszek
zespół dworsko-parkowy (dwór, stajnia, obora, stodoła) XIX / XX w.
Woźnice
zespół dworsko-parkowy (dwór, spichlerz, magazyn, park) XIX / XX w.,
budynki mieszkalne, pomnik poległych mieszkańców w czasie I wojny światowej, cmentarz
ewangelicki XIX w.
Małoszyce
pozostałości zespołu folwarcznego z pocz. XX w.
Woźnice Niskie
park dworski XIX w., cmentarz ewangelicki XIX w.
Nadawki
pozostałości zespołu dworskiego XIX / XX w., cmentarz ewangelicki XIX
w.
GMINA MIKOŁAJKI
Gmina
Mikołajki - położona w sercu Mazur - Krainie Wielkich Jezior zajmuje
powierzchnię 256,4 km2 . Ponad połowa to lasy i jeziora. Znaczna część
znajduje się w obrębie Mazurskiego Parku Krajobrazowego. Gminę zamieszkuje łącznie
prawie 9000 mieszkańców.
Walory przyrodnicze, krajobrazowe,
możliwości wypoczynkowe oraz ciągle rozwijająca się infrastruktura turystyczna
sprawiają , że Gmina Mikołajki cieszą się dużym powodzeniem i uznaniem wśród
turystów z kraju i zagranicy.