Wiatraki towarzyszył ludzkości od wielu
stuleci. Pierwsze wzmianki dotyczace wykorzystania energii wiatrowej pochodzą z 400 roku
p.n.e. Wtedy to w Indiach wiatraki służyły do przepompowywania wody oraz mielenia
ziarna. W krajach śródziemnomorskich i w Chinach wiatraki pojawiły się 400 lat
poźniej. Pozostała część Europy skorzystała z dobrodziejstw jakie niesie ze sobą
wiatrak dopiero w VIII wieku. Holendrzy rozpowszechnili wiatraki czteroskrzydłowe z
obrotową głowicą - stąd popularna nazwa "wiatrak holenderski".
W Polsce wiatraki na dobre zagościły w
XIV wieku, a najlepszy rozwój przypada na wiek XVIII - z uwagi na korzystną koniunkturę
zbożową. Możemy zaobserwować trzy rodzaje wiatraków występujących na ziemiach
Polskich.
Na północy powstawały budowle drewniane lub murowane. Na Pomorzu wiatraki miały
kształt ściętego stożka, a na Mazurach przeważnie były budowane w oparciu o
ośmioboczną podstawę.
Wiatrak typu
"holenderskiego"
Oba typy wiatraków posiadały głowicę
ze skrzydłami i wałem napędowym. Młyny stałe z obrotową głowicą dawały
możliwość umieszczenia wirnika na wyższym poziomie, a także wymagały mniejszych sił
do obracania głowicy.
Innym typem wiatraków był tzw. "koźlak".
Wiatrak typu "koźlak"
Występował przeważnie na Kujawach i w
Wielkopolsce. Zbudowany był z drewna dębowego lub sosnowego, posiadał cztery śmigła
osadzone na poziomym dębowym balu, którego oś przechodziła przez środek cieżkości
młyna. Charakteryzują się tym iż cały budynek jest obracalny wokół sztembra
(pionowego słupa). Koźlaki stanowiły najliczniejszągrupę wiatraków.
Ostatnim rodzajem wiatraków występujących na ziemiach polskich był tzw.
"paltrak". Jest to jedna z późniejszych konstrukcji - stworzona w XIX wieku.
Aktualnie starodawne wiatraki znikają z
krajobrazu. Nie są juz wykorzystywane do mielenia zboża. Ocalałe i remontowane są
przeznaczane na muzea, galerie i kawiarnie. Spora część z nich stoi i ulega dewastacji.
Z uwagi na piękno i malowniczość stanowią interesującą atrakcję turystyczną i
fotograficzną. Pozostałości zabytkowych wiatraków możemy oglądać między innymi na
Warmi i Mazurach.
Wiatrak w miejscowości Stara
Różanka
W miejscowości Stara Różanka
(położenie: N 54°07' ; E 21°25') położonej na północ od Kętrzyna znajduje się zabytkowy wiatrak holenderski. Powstał w XIX wieku.
Zabytkowy Wiatrak we wsi Stara
Różanka
fot. e-Mazury.com.pl
Zobaczymy go jadąc z Kętrzyna do
Miejscowości Barciany po lewej stronie przy skrzyżowaniu z drogą na Różankę Nową.
Zabytkowy Wiatrak we wsi Stara
Różanka
fot. e-Mazury.com.pl
Jest to jeden z niewielu wiatraków na
Mazurach które posiadają jeszcze skrzydła.
