Wigierski
Park Narodowy po³o¿ony
jest na pó³nocnym skraju Puszczy Augustowskiej, najwiêkszego zwartego kompleksu
le¶nego na ni¿u Europy, który wraz z lasami na terytorium Litwy i Bia³orusi pokrywa
obszar oko³o 300 tysiêcy hektarów. Geograficznie, Park le¿y w granicach Pojezierza
Litewskiego i obejmuje fragmenty trzech mezoregionów: Pojezierza Zachodniosuwalskiego,
Pojezierza Wschodniosuwalskiego i Równiny Augustowskiej. Prawie ca³y obszar Wigierskiego
Parku Narodowego le¿y w ¶rodkowej czê¶ci dorzecza rzeki Czarnej Hañczy, dop³ywu
Niemna. Park, wraz z otulin±, rozci±ga siê pomiêdzy 53o57' a 54o10'
szeroko¶ci geograficznej pó³nocnej i 22o57' a 23o15' d³ugo¶ci
geograficznej wschodniej
UKSZTA£TOWANIE TERENU
Rze¼ba terenu Parku jest
zró¿nicowana. Na pó³noc od jeziora Wigry krajobraz jest pagórkowaty, z licznymi
wzniesieniami i obni¿eniami terenu, du¿± liczb± jezior i dolin rzecznych, za¶ w
czê¶ci po³udniowej dominuj± obszary o lekko sfalowanej lub p³askiej powierzchni.
Wyja¶nienia tego zjawiska szukaæ nale¿y w odmiennej historii geologicznej tych dwóch
obszarów.
Rze¼bê terenu tej czê¶ci
Suwalszczyzny ukszta³towa³ ostatecznie okres zlodowaceñ, w szczególno¶ci stadia³
leszczyñsko-pomorski zlodowacenia pó³nocnopolskiego, choæ widoczne s± tak¿e elementy
rze¼by pochodz±ce z wcze¶niejszych okresów. W swoim maksymalnym zasiêgu l±dolód
ostatniego zlodowacenia pokrywa³ ca³y obszar obecnego parku narodowego i siêga³ a¿ do
doliny Biebrzy.
W okresie tym wy¿³obione
zosta³y pod lodowcem rynny o stromych zboczach i nierównym dnie, miêdzy innymi rynny
jeziora Wigry. W kolejnych fazach ustêpowania (recesji) i ponownego nasuwania siê
(transgresji) lodowca powstawa³y charakterystyczne elementy ukszta³towania terenu -
moreny czo³owe i denne, kemy, ozy, równiny sandrowe, misy jeziorne, doliny wód
roztopowych i inne.
G³êboko, bo oko³o 530-800
metrów pod utworami powierzchniowymi, le¿y pod³o¿e krystaliczne zbudowane z
granitognejsów, gnejsów, migmatytów, diorytów i lamprofirów. Bezpo¶rednio na
pod³o¿u krystalicznym le¿± szcz±tkowo zachowane piaskowce i ³upki kambru, a na nich
zró¿nicowane ska³y m³odszych okresów ery paleozoicznej i mezozoicznej, g³ównie
pochodzenia morskiego. Wystêpuj± w¶ród nich margle, wapienie, i³owce, zlepieñce,
kreda pisz±ca i inne ska³y osadowe. W trzeciorzêdzie morze ostatecznie ust±pi³o z
terenu Suwalszczyzny, pozostawiaj±c ska³y wêglanowe i wêglanowo-krzemionkowe o
mi±¿szo¶ci oko³o 60-100 m (margle, opoki i gezy glaukonitowe). Dalsza historia
kszta³towania siê rze¼by tego obszaru jest z³o¿ona i zwi±zana z kilkunastoma
okresami zlodowaceñ oraz ocieplenia klimatu (interglacja³ów). Nastêpowa³a stopniowa
kumulacja osadów czwartorzêdowych - glin, mu³ków, utworów zastoiskowych, i³ów,
piasków, ¿wirów i g³azów. Osady te ulega³y w ró¿nych okresach procesom erozji i
denudacji, a tak¿e przemieszczeniom warstw pod wp³ywem nacisku lodowców.
Jak ju¿ wspomniano, g³ówny
rys obecnej rze¼bie terenu nada³o ostatnie zlodowacenie, które ust±pi³o st±d
ostatecznie oko³o 12 tysiêcy lat temu. W czasie d³u¿szego postoju czo³a lodowca, w
okolicy wsi Bryzgiel i dalej w kierunku wschodnim do rejonu wsi Zak±ty, powsta³y wa³y i
pagórki moreny czo³owej. Wody wyp³ywaj±ce z pod czo³a lodowca wynosi³y materia³
piaszczysto-¿wirowy i tworzy³y najstarsze pok³ady sandrowe. Po okresie ocieplenia,
któremu towarzyszy³o wycofywanie siê lodowca, nast±pi³o ponowne och³odzenie klimatu
i powtórna transgresja czo³a l±dolodu w kierunku po³udniowym - tzw. subfaza wigierska.
Napieraj±cy l±dolód czê¶ciowo zniszczy³ wcze¶niejsze moreny czo³owe i zmieni³
formê wzniesieñ, których pozosta³o¶ciami s± obecnie wyspy na jeziorze Wigry -
Ordów, Ostrów i Krowa. Sp³ywaj±ce z lodowca osady wodnolodowcowe, prawdopodobnie w
formie jêzorów b³otnych, pokry³y starsze poziomy sandru warstw± o grubo¶ci oko³o 2
m i objê³y obszar o szeroko¶ci oko³o 7 km od czo³a lodowca.
W tym okresie wykszta³ci³y siê
m.in. p³askie równiny sandrowe w po³udniowej czê¶ci Parku, dobrze widoczne pomiêdzy
wsiami Krusznik i Monkinie. W nastêpnym, m³odszym etapie subfazy wigierskiej czo³o
lodowca na krótko zatrzyma³o siê na linii pomiêdzy stref± ¶rodkow± jeziora Wigry a
rejonem wsi Wysoki Most. Powsta³e wówczas, w wyniku nacisku zwartych mas lodowych,
wzniesienia tworz± obecnie ci±g wzgórz, zwanych sobolewsko-posejneñskimi. Na przedpolu
lodowca wody roztopowe silnie rozmywa³y powierzchniê. Z tego okresu pochodzi wysoczyzna
morenowa na po³udnie od Miko³ajewa.
W nastêpnym okresie, znanym
jako subfaza hañczañska, czo³o lodowca rozdzieli³o siê na liczne loby i
charakteryzowa³o siê znaczn± ruchliwo¶ci±. Utworzone zosta³y wówczas ci±gi
spiêtrzonych moren na pó³noc od doliny Czarnej Hañczy i w rejonie Miko³ajewa,
tworzy³y siê doliny wód roztopowych po wschodniej stronie Wigier a tak¿e, w okresie
pó¼niejszym, powsta³y moreny czo³owe w pó³nocnej czê¶ci Parku - w rejonie Lipniaka
i Piotrowej D±browy. Martwe lody wype³niaj±ce misê Wigier powoli wytapia³y siê. U
schy³ku plejstocenu, oko³o 14 tysiêcy lat temu, rozpocz±³ siê okres ostatecznego
rozpadu i zaniku pokrywy lodowej. Ogromne bry³y i p³aty lodu, zwykle przysypane warstw±
materia³ów wodnolodowcowych, roztapia³y siê bardzo wolno. W miejscu wystêpowania
zagrzebanych bry³ lodowych pojawia³y siê pocz±tkowo p³askie obni¿enia, w których
rozwija³a siê ro¶linno¶æ torfowiskowa. Dopiero istotne ocielenie klimatu, które
nast±pi³o oko³o 12 tysiêcy lat temu, doprowadzi³o do szybkiego pog³êbiania siê
jezior, a¿ do ostatecznego wytopienia siê lodów. W tym okresie powsta³a wiêkszo¶æ
jezior obecnego parku narodowego, w tym kompleks po³±czonych mis jeziornych tworz±cych
Prawigry. W wyniku wytapiania siê bry³ lodu, wype³niaj±cych Prawigry oraz rozleg³e
tereny na wschód i zachód od jeziora, powstawa³y tzw. moreny martwego lodu. W otwartych
szczelinach lodowych usypywane by³y kemy, powstawa³y tarasy kemowe i poziomy
zastoiskowe. Prawigry, w d³ugim procesie wype³niania siê osadami dennymi, zarastania
stref brzegowych i p³ycizn, przekszta³ci³y siê stopniowo w grupê 14 jezior i
jeziorek, o ³±cznej powierzchni oko³o 2500 ha.
KLIMAT
Pod wzglêdem klimatycznym
Park znajduje siê w Regionie Mazursko-Podlaskim, obejmuj±cym swym zasiêgiem wschodni±
czê¶æ Pojezierza Mazurskiego oraz czê¶æ Podlasia. Ca³y region, pomimo niewielkiej
odleg³o¶ci od morza Ba³tyckiego, pozostaje pod znacznym wp³ywem rozci±gaj±cego siê
na wschód bloku kontynentalnego Eurazji. Z tego te¿ wzglêdu obszar ten ma najsurowsze
warunki klimatyczne w ca³ej nizinnej czê¶ci kraju. Zima rozpoczyna siê w trzeciej
dekadzie listopada i trwa do pierwszej dekady kwietnia. ¦rednia miesiêczna temperatura
powietrza waha siê w tym okresie od -6,7 do -2,7 oC.
Wiosna rozpoczyna siê w
po³owie kwietnia i trwa oko³o dwóch miesiêcy. ¦rednia miesiêczna temperatura
powietrza waha siê w tym okresie od oko³o 5,0 oC w kwietniu do oko³o 16,0 oC
w czerwcu. Lato rozpoczyna siê w po³owie czerwca i trwa do trzeciej dekady sierpnia.
¦rednia miesiêczna temperatura powietrza atmosferycznego wynosi w tym okresie 16-18 oC.
Jesieñ
trwa niespe³na dwa miesi±ce, a ¶rednia temperatura powietrza spada w tym czasie do
oko³o 6,0 oC. ¦rednia roczna temperatura powietrza atmosferycznego, dla
wielolecia 1971-1996, wynosi³a 5,3 oC. Os³oniêcie terenu Parku od pó³nocy
i pó³nocnego zachodu przez wy¿sze Wzgórza Szeskie powoduje, ¿e powstaje tzw. cieñ
opadowy, zmniejszaj±cy na tym terenie wielko¶æ opadów atmosferycznych. ¦rednia roczna
suma opadów z wielolecia 1971-1996 wynosi³a 593 mm, a w poszczególnych latach waha³a
siê od 442 do 743 mm. Najobfitsze opady notowane by³y w lecie - suma miesiêczna oko³o
80 mm, a najmniejsze zim± - poni¿ej 30 mm. W przeciêtnym roku opady z okresu letniego
stanowi± 63% sumy opadów rocznych, a w poszczególnych latach ich udzia³ waha³ siê od
46 do 81%. Znaczna czê¶æ opadów atmosferycznych spada w postaci ¶niegu. Pierwsza
pokrywa ¶nie¿na mo¿e pojawiæ siê na terenie Parku ju¿ w trzeciej dekadzie listopada,
a zanika ¶rednio pod koniec pierwszej dekady kwietnia. Bywa, ¿e utrzymuje siê ona nawet
130 dni.
OBSZARY WODNE
Wody Parku decyduj± o
piêknie, charakterze krajobrazu i unikatowej warto¶ci przyrodniczej tego obszaru. W
granicach Parku po³o¿one s± 42 sta³e, naturalne zbiorniki wodne, których ³±czna
powierzchnia wynosi ponad 28 km2. Najwiêksze, najg³êbsze i
najatrakcyjniejsze dla wiêkszo¶ci turystów odwiedzaj±cych Park jest jezioro Wigry - o
krêtej linii brzegowej, urozmaicone wyspami, zatokami, g³êbinami, ¶ródjeziornymi
górkami i przybrze¿nymi obszarami p³ycizn. Wigry wraz z przyleg³ymi, mniejszymi
jeziorami tworz± szczególny zespó³ ekosystemów wodnych. Zespó³ ten charakteryzuje
siê znaczn± ró¿norodno¶ci±, wynikaj±c± nie tylko z odmiennej powierzchni,
g³êboko¶ci czy ukszta³towania dna poszczególnych zbiorników. Jeziora Parku ró¿ni±
siê miêdzy sob± tak¿e sk³adem chemicznym i fizycznymi w³a¶ciwo¶ciami wód,
decyduj±cymi o ich ¿yzno¶ci i produktywno¶ci (trofii).
Czynniki te wp³ywaj± z
kolei na sk³ad gatunkowy i liczebno¶æ organizmów wodnych oraz kszta³tuj± zespo³y
ro¶lin i zwierz±t charakterystycznych dla ró¿nych typów troficznych wód. Wystêpuj±
tu, miêdzy innymi, ciekawe, bogate w gatunki zbiorowiska ro¶lin wodnych i
wodno-b³otnych, zró¿nicowane zespo³y fauny dennej i naro¶linnej, specyficzne zespo³y
organizmów planktonowych i ryb.
Ale wody Parku to nie tylko
jeziora. W WPN wystêpuj± tak¿e inne rodzaje ¶rodowisk wodnych - rzeki, strumienie,
¼ródliska, rowy, stawy naturalne i sztuczne, zbiorniki okresowe i ró¿norodne siedliska
wodno-b³otne, w tym interesuj±ce przyrodniczo rozlewiska w dolinach rzek. Ka¿dy z tych
typów siedlisk charakteryzuje siê specyficznymi zespo³ami organizmów wodnych, co
zdecydowanie wp³ywa na ogóln±, wysok± ró¿norodno¶æ chronionej w Parku przyrody.
Jeziora wigierskie maj±
wodê zró¿nicowan± pod wzglêdem trofii - od jezior ¶rednio ¿yznych (mezotroficznych)
do ¿yznych (eutroficznych) i wyra¼nie ju¿ prze¿y¼nionego, silnie eutroficznego
jeziora Leszczewek. Zbiorniki wodne o coraz wy¿szej trofii charakteryzuje zmniejszanie
siê przezroczysto¶ci wody, narastanie deficytu tlenowego w warstwach przydennych - a¿
do ca³kowitego ich odtlenienia, zmniejszanie siê ró¿norodno¶ci zespo³ów organizmów
wodnych oraz ubywanie gatunków typowych dla wód niezanieczyszczonych. Rosn±cej trofii
towarzyszy tak¿e pogorszenie walorów u¿ytkowych jeziora, w tym atrakcyjno¶ci
rybackiej, wêdkarskiej i rekreacyjnej. Na szczê¶cie wiêkszo¶æ jezior Parku nie
zosta³a jeszcze silnie u¿y¼niona i zachowa³a wysok± warto¶æ przyrodnicz±.
Do jezior o umiarkowanej,
miejscami tylko wysokiej, ¿yzno¶ci nale¿y najwiêksze jezioro Parku - Wigry. Jest to
jezioro niezwyk³e, zadziwiaj±ce ró¿norodno¶ci± przyrody i kryj±ce w sobie wiele
tajemnic.
Odmienna w poszczególnych
czê¶ciach Wigier konfiguracja dna w strefie przybrze¿nej oraz ró¿na ekspozycja
brzegów na falowanie powoduj±, i¿ dno pokrywaj± osady o zró¿nicowanej strukturze -
od ¿wirowych, poprzez piaszczyste, muliste, a¿ do drobnoziarnistych osadów kredy
jeziornej. Zró¿nicowanie warunków siedliskowych w strefie przybrze¿nej wp³ywa na
sk³ad i liczebno¶æ wystêpuj±cych tu zespo³ów ro¶linnych i zwierzêcych. Ro¶liny
wynurzone, w¶ród których dominuje trzcina, rosn± w pasie o zmiennej, lecz na ogó³
niewielkiej szeroko¶ci - od kilku do kilkunastu metrów. Jedynie na kilku odcinkach linii
brzegowej trzcinowiska wystêpuj± na wiêkszej powierzchni. Trzcinie towarzysz± inne
ro¶liny wynurzone - pa³ki, oczerety, k³oæ wiechowata, je¿og³ówki i skrzypy. Strefa
ro¶linno¶ci wynurzonej jest miejscem lêgów i wyprowadzania piskl±t ptaków wodnych
(czernic, g³owienek, krzy¿ówek, ³ysek, perkozów i in.), miejscem ¿erowania i
schronieniem dla narybku oraz siedliskiem wystêpowania wielu zespo³ów bezkrêgowców.
Niektóre z bezkrêgowców strefy pobrze¿a zas³uguj± na szczególn± uwagê. Nalez± do
nich, na przyk³ad, zespo³y wrotków zasiedlaj±cych wype³nione wod± przestrzenie
pomiêdzy ziarnami piasku, opisane w Wigrach po raz pierwszy ju¿ w latach dwudziestych XX
wieku.
Dno strefy przybrze¿nej
(litoralu) jeziora Wigry - porastaj± tak¿e ro¶liny zanurzone. Choæ w wielu miejscach
nara¿onych na silne falowanie ro¶linno¶æ zanurzona jest bardzo sk±pa, w innych,
spokojniejszych i g³êbszych, wystêpuj± ³±ki podwodne. Sk³ad gatunków jest
zró¿nicowany, z dominuj±cymi w ostatnich latach rogatkiem, rdestnicami: ¶cie¶nion±,
przeszyt± i l¶ni±c± oraz w³osienicznikiem. Charakterystyczne dla jezior o ni¿szej
¿yzno¶ci ramienice, a tak¿e moczarka kanadyjska i mech zdrojek s± obecnie mniej liczne
ni¿ przed kilkunastu laty. Czê¶ciej natomiast obserwowane s±, zazwyczaj w strefie
przybrze¿nej, lecz tak¿e i na g³êboko¶ciach do 5-6 m, glony nitkowate. Ich okresowo
liczne wystêpowanie, zw³aszcza w pó³nocnej czê¶ci jeziora, wskazuje na postêpuj±cy
proces wzrostu ¿yzno¶ci (eutrofizacji) Wigier.
Ro¶liny wodne, zarówno
naczyniowe jak i glony, odgrywaj± znacz±c± rolê w funkcjonowaniu jeziora. Jednym z
istotnych zjawisk jest ich udzia³ w tzw. biologicznym odwapnianiu wody, polegaj±cy na
wytr±caniu siê wêglanu wapnia na powierzchni ro¶lin w czasie fotosyntezy. Zjawisko to
jest widoczne "go³ym okiem" w postaci bia³ych inkrustacji wapiennych
pokrywaj±cych ro¶liny wodne. Wytr±cane z wody cz±stki wêglanu wapnia sedymentuj± z
do osadów dennych, kszta³tuj±c ich strukturê i w³a¶ciwo¶ci chemiczne. Poprzez
wi±zanie fosforu w strukturze powstaj±cych inkrustacji, biologiczne odwapnianie wody
mo¿e byæ tak¿e jednym z mechanizmów powstrzymuj±cych efekty eutrofizacji jeziora.
Dno g³êbin wigierskich
zasiedlaj± zespo³y s³abo dotychczas poznanej fauny bezkrêgowców. Do najciekawszych
zwierz±t zamieszkuj±cych ciemne i zimne wody przydenne nale¿± niektóre skorupiaki, w
tym bêd±cy reliktem polodowcowymobunóg Pallasea quadrispinosa, oraz
larwy wodzieni (Chaoborus sp.) wykonuj±ce w ci±gu doby d³ugie wêdrówki - po
dziennym spoczynku w osadach dennych larwy wodzieni poluj± w nocy na drobny zooplankton w
przypowierzchniowej warstwie wody, a jeszcze przed ¶witem rozpoczynaj± ponown±
wêdrówkê w kierunku dna.
Wigry s³yn± ze swoich ryb,
w szczególno¶ci z wystêpowania w nich sielawy i siei. Na terenie Parku odnotowano do
tej pory wystêpowanie 32 gatunków ryb, przy czym sk³ad gatunkowy ryb w poszczególnych
zbiornikach wodnych jest odmienny. Na przyk³ad ryby z rodziny Coregonidae, do
których nale¿± sielawa i sieja, wystêpuj± jedynie w najwiêkszych i jednocze¶nie
najg³êbszych jeziorach Parku. Inne, w tym wiele gatunków ryb karpiowatych, wystêpuj±
w ró¿norodnych wodach - jeziorach, rzekach, a nawet w niektórych ¶ródle¶nych
zbiornikach wodnych, zwanych na Suwalszczy¼nie sucharami.
Na terenie Parku wystêpuje
17 niewielkich ekosystemów wodnych bêd±cych typowymi "sucharami" -
zbiornikami prawie zawsze pozbawionymi dop³ywów i odp³ywów, o wodzie brunatnej,
zakwaszonej, charakteryzuj±cej siê nisk± koncentracj± wapnia oraz wysok±
zawarto¶ci± kwasów humusowych sp³ywaj±cych do zbiornika z zalesionej zlewni. Na
obrze¿ach sucharów wystêpuje szerszy lub wê¿szy pier¶cieñ ro¶linno¶ci
torfowiskowej, z tak charakterystycznymi gatunkami, jak mchy torfowce, ¿urawina,
modrzewnica, przygie³ka bia³a, turzyca bagienna, bagno zwyczajne, borówka bagienna czy
rosiczki - okr±g³olistna i d³ugolistna. Ro¶linno¶æ ta tworzy niekiedy p³ywaj±cy,
nasuwaj±cy siê na powierzchniê zbiornika ko¿uch, tzw. p³o torfowcowe, a jego oderwane
fragmenty mog± tworzyæ p³ywaj±ce wyspy.
W typowych sucharach
ro¶linno¶æ zanurzona nie wystêpuje, z wyj±tkiem zwi±zanych z krawêdzi± p³a
"drapie¿nych" p³ywaczy (rodzaj Utricularia); rzadko spotykane s±
tak¿e ro¶liny o li¶ciach p³ywaj±cych. Bardzo specyficzny jest ¶wiat bezkrêgowców
wodnych, z³o¿ony g³ównie z organizmów toleruj±cych zakwaszenie. Wystêpuj± tu
licznie m.in. larwy wa¿ek, pluskwiaki, larwy chrz±szczy i ich postacie doros³e, larwy
niektórych grup muchówek, a tak¿e paj±ki wodne - topiki. Rzadko, i to tylko w
zbiornikach najmniej zakwaszonych, spotyka siê miêczaki, zarówno ¶limaki jak i
ma³¿e. Ich wystêpowanie w sucharach ogranicza bardzo niska w tym ¶rodowisku
koncentracja wapnia.
Suchary otacza zazwyczaj
wysokopienny bór, os³aniaj±cy te jeziora przed wiatrem i czêsto zacieniaj±cy ich
powierzchniê. Dlatego te¿ suchary nale¿± do wód bardzo s³abo mieszanych i silnie
stratyfikowanych, tzn. obserwowane s± tu bardzo du¿e ró¿nice w³a¶ciwo¶ci wód - na
przyk³ad ich temperatury czy koncentracji tlenu - na ró¿nych g³êboko¶ciach.
W okresie letnim ró¿nice
temperatury mog± przekraczaæ 4 oC na 1 m g³êboko¶ci, co powoduje i¿
latem, nawet w stosunkowo p³ytkich zbiornikach tego typu, przydenne warstwy wody s±
bardzo zimne. Silna stratyfikacja termiczna i tlenowa oraz niewielka przezroczysto¶æ
wód sucharów maj± ogromne znaczenie dla rozmieszczenia organizmów planktonowych i, w
niektórych zbiornikach, tak¿e ryb. Wystêpuj± one prawie wy³±cznie w
przypowierzchniowej warstwie wody, zazwyczaj do g³êboko¶ci 4 metrów.
FLORA
Flora ro¶lin naczyniowych
Wigierskiego Parku Narodowego nie zosta³a jeszcze do koñca poznana, jednak opisano ju¿
na tym terenie 998 taksonów nale¿±cych do ponad 100 rodzin. Flora Parku jest niezwykle
interesuj±ca, poniewa¿ wystêpuj± tu gatunki reprezentuj±ce ró¿ne elementy
geograficzne. Najliczniejsze s± gatunki ¶rodkowo-europejskie i borealne, lecz
wystêpuj± tu tak¿e ro¶liny reprezentuj±ce element arktyczny, po³udniowo-syberyjski,
atlantycki, pontyjski i ¶ródziemnomorski. Ciekawa jest obecno¶æ we florze Parku 18
gatunków bêd±cych reliktami pó¼noglacjalnymi i postglacjalnymi. Wystêpuj± w¶ród
nich m.in. brzoza niska Betula humilis, ba¿yna czarna Empetrum nigrum,
skalnica torfowiskowa Saxifraga hirculus i turzyca strunowa Carex chordorrchiza.
FAUNA
Fauna Parku jest bogata i
sk³ada siê z gatunków, które s± charakterystyczne dla tej czê¶ci Polski.
Oczywi¶cie nie oznacza to, i¿ sk³ad obecnej fauny jest taki sam jak przed wiekami. W
okresie historycznym, w wyniku stopniowego zmniejszania siê powierzchni le¶nej i
gospodarczego przekszta³cania lasów, presji my¶liwskiej i k³usowniczej oraz innych
czynników zwi±zanych z dzia³alno¶ci± cz³owieka, sk³ad fauny tego obszaru, w
szczególno¶ci fauny du¿ych ssaków, ulega³ zmianie. Na podstawie danych zawartych w
"Polskiej czerwonej ksiêdze zwierz±t" (1992) mo¿na przypuszczaæ, i¿ w XIII
wieku wyginê³y na tym obszarze tury (Bos primigenius), w XVII/XVIII wieku tarpany
(Equus gmelini) i ¿ubry (Bison bonasus), w XVIII wieku nied¼wiedzie
brunatne (Ursus arctos), a w XX wieku norka europejska (Mustela lutreola) i
¿ó³w b³otny (Emys orbicularis). Niektóre gatunki, uprzednio liczne, bardzo
zmniejszy³y swoj± liczebno¶æ i s± obecnie spotykane w rejonie Parku sporadycznie.
Na terenie Parku stwierdzono
wystêpowanie 297 gatunków krêgowców, w tym 32 gatunki ryb, 12 gatunków p³azów, 5
gatunków gadów, 202 gatunki ptaków oraz 46 gatunków ssaków. Ponad 82% fauny
krêgowców Parku (244 gatunki) podlega ochronie gatunkowej. Jest to 48% wszystkich
chronionych w Polsce krêgowców. W¶ród gatunków objêtych ochron± zdecydowanie
najwiêksz± grupê stanowi± ptaki - 185 gatunków, a nastêpnie ssaki - 37 gatunków.
Pozosta³e gatunki nale¿± do gromady p³azów, gadów i ryb. W przeciwieñstwie do fauny
bezkrêgowców, ró¿norodno¶æ gatunkowa zwierz±t krêgowych zbadana jest do¶æ
dok³adnie i nie nale¿y spodziewaæ siê zbyt wielu nowych gatunków. Dotyczy to
szczególnie gatunków chronionych, z których jedynie nieliczne gatunki ptaków i
nietoperzy mog± powiêkszyæ istniej±c± listê.
TURYSTYKA
Park jest obszarem
udostêpnionym dla ró¿norodnych form turystyki. W tym celu wyznaczone i urz±dzone
zosta³y szlaki l±dowe o ³±cznej d³ugo¶ci 190 km dla turystyki pieszej i rowerowej
oraz wyznaczone jeziora i rzeki do uprawiania turystyki wodnej. Przybywaj±c na teren
Parku nale¿y wykupiæ kartê wstêpu. Turystyka na szlakach turystycznych Parku mo¿e
siê odbywaæ przez ca³y rok od ¶witu do zmierzchu. Udostêpnione wody WPN mo¿na
zwiedzaæ kajakiem, ³odzi± wios³ow±, ¿aglówk± lub innym sprzêtem p³ywaj±cym bez
silnika spalinowego. Akweny udostêpnione do turystyki i wêdkarstwa to: Wigry, Pierty,
Omu³ówek, Mulaczysko, Czarne k.Bryzgla, Leszczewek, Postaw i rzeka Czarna Hañcza
poni¿ej Wigier.
Turystów, co jest oczywiste,
obowi±zuj± przepisy ochrony przyrody, w tym zakaz wp³ywania w strefê szuwarów,
niszczenia ro¶linno¶ci wodnej, p³oszenia zwierz±t, a w pewnych okresach tak¿e
wp³ywania na wyznaczone akweny o szczególnym znaczeniu dla ptaków wodnych. Wêdkowanie
na tych wodach mo¿e siê odbywaæ po wykupieniu licencji na sportowy po³ów ryb wed³ug
zasad zbli¿onych do regulaminu Polskiego Zwi±zku Wêdkarskiego, lecz z pewnymi
ograniczeniami. Przy ka¿dej zakupionej licencji znajduje siê regulamin po³owu
okre¶laj±cy zasady obowi±zuj±ce w danym roku. Obowi±zuje tu ca³kowity zakaz
po³owów suma, siei, troci jeziorowej i pstr±ga potokowego, 10-cio miesiêczny okres
ochronny dla szczupaka, zakaz stosowania po³owów "na ¿ywca" i u¿ywania
zanêt.
Wprowadzone zasady
zapewniaj± ochronê wybranych gatunków ryb drapie¿nych, ukierunkowuj± presjê
wêdkarsk± na po³owy ryb karpiowatych oraz zmniejszaj± zanieczyszczenie wody. Sezon
turystyczny na wodach trwa od 1 czerwca do 1 listopada. Jedynie w rejonie pomiêdzy
wyspami Ordów, Ostrów, Krowa a l±dem sta³ym we wsi Bryzgiel p³ywanie ³odziami
zaczyna siê od 15 czerwca. Po jeziorze Wigry w okresie wolnym od lodu p³ywa, po
wyznaczonej trasie, statek spacerowy mog±cy pomie¶ciæ oko³o 25 osób.
Na potrzeby rosn±cego ruchu
turystycznego wyznaczone zosta³y i zagospodarowane cztery ¶cie¿ki edukacyjne
"Las", "Suchary", "P³azy" i "Jeziora".
Przygotowywana jest nastêpna o nazwie "Puszcza". Urz±dzono cztery pola
namiotowe i jedn± pla¿ê (Krzywe) na gruntach administrowanych przez WPN oraz 11 pól
namiotowych na gruntach innych w³a¶cicieli.
Turystyka na terenie Parku
odbywa siê po wyznaczonych szlakach, oraz po istniej±cych drogach publicznych: drodze
wojewódzkiej (Suwa³ki-Sejny), drogach powiatowych i gêstej sieci dróg gminnych. Z
penetracji wy³±czone s± strefy brzegowe jezior zaro¶niête trzcinami, a tak¿e pas
wody o szeroko¶ci 100 metrów na odcinku od uj¶cia rzeki Czarnej Hañczy do Wigier do
pó³wyspu £ysocha.
Materia³y pochodz± z oficjalnej strony
Wigierskiego Parku Narodowego
Serdecznie zapraszamy!!! http://www.wigry.win.pl/
Na tych stronach znajd± Pañstwo szczegó³owe omówienie atrakcji oferowanych przez
Wigierski Park Narodowy.